Laten we het eens hebben over schrijven en wandelen. Ben ik gek op. De korte roman
Het Dwaallicht van Willem Elsschot, ook wel een wandeling in boekvorm genoemd, is zeer de moeite waard. Al lezend zwerf je in het kielzog van de personages in gedachten door Antwerpen.
Op 31 mei 1960 overleed de schrijver Willem Elsschot, vandaag precies vijftig jaar geleden. Op het Mechelseplein in Antwerpen staat een overweldigend standbeeld van de schrijver.
Van Elsschot is bekend dat hij altijd onderweg was in de stad en hij graag de kleine straten en steegjes nam, ook in Het Dwaallicht spelen die een rol. Een drietal exotische matrozen zoekt samen met een oudere Antwerpenaar een meisje genaamd Maria van Dam. Tegenwoordig vind je Maria natuurlijk gewoon op facebook, echt waar, maar in het jaar waarin het verhaal speelt, 1938, was het een kwestie van lopen en zoeken, van straat naar straat – het adres dat de jongedame vluchtig op een sigarettenpakje had gekrabbeld, was namelijk amper leesbaar. Het boek is doortrokken van een bijna bezeten sfeer van verlangen. En waarnaar eigenlijk precies, denk je na een tijdje. Naar Maria, de liefde, de weg… zichzelf?
Jongedames die Van Dam heten brengen wel vaker de heren het hoofd op hol. Wim Sonneveld zong, ook al in een ver verleden, over zijn juffrouw Van Dam:
‘k Ben verliefd, verliefd, verliefd
Op juffrouw Van Dam
‘k Ben verliefd, verliefd, verliefd
Op juffrouw Van Dam
(…)
‘k Ben verliefd, verliefd, verliefd
Ik droom er ‘s nachts van
Een heldin wordt belaagd in m’n droom
‘t Is juffrouw Van Dam
Ze roept me, ik ben de held, gauw is de schurk geveld
Dan volgt een dolkgevecht en is de strijd beslecht
Ik red en ontvoer en kus juffrouw Van Dam
En ik wou
Wist ik maar wat ik wou
Ook hier, net als bij de personages in Het Dwaallicht, de verwarring en de vertwijfeling door het verlangen heen. Het is nog net geen Romeo en Julia. Luisterend naar het lied vraag je je onwillekeurig af: las Wim Willem? En: hoorde Willem Wim?
Het Dwaallicht verscheen net na de Tweede Wereldoorlog, in 1946. Het liedje over de juffrouw is van omstreeks 1956, maar wellicht bracht Sonneveld, twintiger in de jaren negentienvijftig, het al eerder ten gehore.
Willem Elsschot, buiten het literaire leven Alfons de Ridder, overleed in 1960, vandaag precies vijftig jaar geleden. Niet ver van zijn huis zakte hij op straat in elkaar. Snel thuisgebracht door een paar aardige jongens, stierf hij op de bank in zijn huis in de Lemméstraat in Antwerpen.
Ik ben pas nog langs het pand gelopen, aan de gevel hangt een plaquette. Veel meer dan dat herinnert er niet aan de literaire grootheid die er ooit woonde. In de binnenstad, op het Mechelseplein, heeft de schrijver een standbeeld. De komende maanden wordt Elsschot steeds meer zichtbaar in Antwerpen, want de stad eert hem tot het eind van het jaar met allerlei activiteiten, een ‘citatenroute’ en een uitgebreide tentoonstelling in het Letterenhuis in de Minderbroederstraat getiteld Dicht bij Elsschot.